CD van wie eigenlijk?


Op deze pagina vind je een hoofdstuk in wording van de les die we (n)ooit op school krijgen. Geen waarheid, maar mijn bevrijdende ontdekkingstocht naar het besef dat geld nooit over geld gaat.

Het hele verhaal is straks — samen met video's waarvan je hier al een deel vindt — gratis online te lezen. Om (jezelf) één of meerdere boeken te geven: kijk op gehoorzaam.nu/ja.


Op weg naar Portugal, ergens in de maand juli 2016

Ik zie dat wij mensen waarde zo makkelijk uitdrukken in geld, dat geld zowat synoniem staat voor waarde. We zien bijna geen verschil. Terwijl ze in werkelijkheid níets met elkaar van doen hebben. Bijvoorbeeld:

Een beurshandelaar drukt behendig op een paar knopjes. Binnen no-time trek hij gigantische bedragen naar zich toe. Zijn die bedragen een uitdrukking van de waarde die hij heeft toegevoegd? Is dit geld hem in dankbaarheid gegeven, door mensen die hem waarderen voor zijn inzet? Heeft hij dat geld verdiend? Is dat geld nu zijn geld?

Een onbekende kunstenares wordt gespot door een bekende kunst-expert. Vorige maand heeft iedereen nog nooit van haar gehoord; deze maand staat ze aan de top van de art scene. Verkopen haar schilderijen omdat zij mensen raakt, of omdat de bekende kunst-expert zegt wat mensen mooi moeten vinden? Verdient zij het geld dat haar toekomt? Is dat geld haar geld?

Een consultant krijgt dit jaar een extra dikke eindejaarsbonus. Voor de dikke winst die zij dit jaar boekt. Heel knap, want de consultant is dit jaar erg ziek geweest, moet zelfs naar het ziekenhuis. Daar wordt ze zo liefdevol verpleegt dat ze wonderbaarlijk snel geneest en weer aan het werk kan. Maar hoe liefdevol de verpleger ook verpleegt, hij krijgt geen een extra dikke eindejaarsbonus. Een kerstpakket misschien — mits het ziekenhuisbudget nog niet op is.

En nu denk ik aan de schoonmaker die de consultant elke ochtend laat aankomen in een spik en span consultantskantoor. En de bloemist die haar kantoor elke week opnieuw opfleurt. En de kweker die de bloemen kweekt. En de bijen die de bloemen bestuiven. Wie heeft die eindejaarsbonus verdiend? Toch niet alleen de consultant? Waarom verdient alleen zij 'em dan?


Terwijl ik zo kauw denk ik aan jou Peter. Ik heb geen idee hoe het er bij jullie thuis aan toe gaat, maar stel: jouw vrouw kookt vanavond voor jullie gezin, met ingrediënten die ze koopt van het geld dat iemand jou betaalt voor je werk. Eten jullie vanavond van jouw geld? Of van het geld van je vrouw, dat zij heeft verdiend met koken en alvast heeft uitgegeven aan de ingrediënten waarmee ze heeft gekookt?

Okee en nu hoor ik mezelf denken: vrouw kookt voor man en kinderen... misschien een beetje seksistisch... Maar wacht... ja... misschien juist dáárom een leuk voorbeeld!

Kom ik zo op terug. Ik wil eerst terugkomen op je opmerking: 'Je leeft en reist niet zonder geld; je leeft met gebruik van ándermans geld'.


Ik schrijf en film en deel wat mij sterkt en inspireert. Ik doe het omdat ik me geroepen voel en omdat ik er een goed gevoel van krijg, niet omdat er iets tegenover staat.

Ik krijg geen bioboodschappen voor elke blogpost die ik schrijf. Ik koop geen maand onderdak voor elke film die ik online zet. Trouwens, verhip, dat deed ik vóór mijn experiment in leven en reizen zonder geld ook niet...

En in dit experiment weet ik al heel snel: ook zonder geld leef ik met geld. Ook al raak ik het nauwelijks aan, indirect gaat het toch door mijn handen. En ook zonder geld werk ik. Dus eigenlijk is er niet zoveel veranderd. Behalve dat ik geen salaris ontvang, geen dikke eindejaarsbonus krijg en niemand een factuur stuur. En dat geven en krijgen een beetje in de war zijn.

Ik krijg niet alleen van mensen aan wie ik geef, geef niet alleen aan mensen van wie ik krijg... vaak wéét ik niet eens aan wie ik geef en wat daar voor terugkomt. Ik geef wat ik heb te geven en ontvang wat mij wordt gegeven.

Trouwens, daar oefende ik vóór dit experiment ook al mee. Dus eigenlijk is er niet zoveel veranderd. Behalve dat ik nóg meer aan het oefenen ben. Met nóg meer in liefde geven, met dieper vertrouwen dat wat ik nodig heb er is wanneer ik het nodig heb. Ik leer nog meer loslaten dat ik voor geven direct moet krijgen en dat ik moet krijgen van de mensen aan wie ik geef en andersom...

Ik word een beetje moe van die laatste zin. Ik was er ook moe van: 'voor wat hoort wat' en 'voor dit hoort dat'. Ik denk niet dat ik er ooit naar terug kan.

Nee, dat is niet waar.

Ik ga vaak genoeg terug naar 'voor wat hoort wat'. Ik kom de meetlat tegen, in mezelf en in anderen. En heel eerlijk Peter, ik vind het écht oefenen: mezelf, zonder 'eigen' geld, waardevol te vinden en niet waardeloos. De wereld niet hoeven bewijzen dat ik echt wel meetel. Mijn eigen waarde onvoorwaardelijk voelen.

Al kauwend besef ik dat dit de plek is waar je mij treft met 'je leeft van andermans geld'. En ik ben je daar zó dankbaar voor. Moet je kijken wat je allemaal aan stof doet opwaaien!

Okee, terug naar mijn beetje seksistische voorbeeld. Waarom vind ik het zo'n goed voorbeeld? Omdat ik een hoop moeders carrière zie maken omdat moeder zijn een waardeloos beroep is. En ik een hoop vaders hetzelfde zie doen omdat vader zijn een waardeloos beroep is.

Als we zonder 'eigen' geld geen eigenwaarde voelen, en we ons gebrek aan eigenwaarde niet onderzoeken, hangen we onze eigenwaarde zonder pardon op aan geld. En aan verdienen. En dan gaan we groeien en banen en koopkracht en vooruitgang en zo. Allemaal onder het mom van emancipatie en gelijkheid en ontwikkeling en onafhankelijkheid. Terwijl we vader- of moederschap stiekem misschien wel het mooiste beroep ter wereld vinden.

Ik heb het bij mijn vader zien gebeuren. Jarenlang is hij een gouden jongen in de tabakswereld. Hij verdient bakken met geld. Dan wordt hij aan de kant gezet, gaat hij terug naar zijn oude werkgever, krijgt hij een geperforeerde maagzweer, gaat hij bijna de pijp uit, besluit hij te stoppen met de zakenwereld — en met roken, en maakt hij van zijn hobby zijn werk.

Papa is nooit opgeleid tot timmerman maar maakt de mooiste dingen. Ik kijk met verwondering en inspiratie toe als hij zijn zwarte pak inruilt voor een overal, een werkplaats huurt, en gewoon aan de slag gaat. En met pijn in mijn hart zie ik hoe hij zich langzaam laat kleineren door het idee dat hij niks meer betekent. Hij ziet wel dat het niet waar is, op momenten, maar hij komt er niet doorheen.

Langzaam laat hij de boel verslonzen. En dan probeert hij het nog één keer: iets opzetten, in zaken, om de wereld te laten zien dat hij... Het lukt niet. Of juist wel. Want het is niet wat papa echt wilt. Dus gaat het ook niet gebeuren ook. Maar hij gaat zich er niet beter van voelen. Papa's werkende leven bloedt dood, samen met zijn eigenwaarde.


Werk dat in economische termen waardeloos is, mag voor de meeste mensen geen werk heten. Tenzij het vrijwilligerswerk heet. Maar dat is geen werk. Werk, écht werk, betaalt. En omdat de meeste mensen zich laten betalen voor werk dat ze onvrij en onwillig doen, staat 'werk' voor de meeste mensen mijlenver af van wat werk voor mij in essentie is: met liefde doen waartoe we ons van binnen geroepen voelen.

Volgens mij denkt bijna niemand hieraan wanneer we het over 'beroep' hebben.

Peter, als je dit leest heb je misschien ook al gelezen wat ik schrijf over geld: dat het de neiging heeft om te stromen naar mensen die geld goed kunnen vermeerderen, niet naar mensen die iets moois voor ogen hebben. En dat mensen die veel geld hebben, geld het makkelijkst kunnen vermeerderen — vaak zonder ook maar een vinger op te hoeven tillen. 


Het geld dat wij verdienen zegt mij dus niets over de waarde die wij voor dat geld toevoegen. En toch zeggen we zonder blikken of blozen: 'Van Mij'.

Als geld wél een betrouwbare graadmeter was, als ons verdiende loon álles zou zeggen over de waarde die wij toevoegen, dan zou ik kunnen spreken van Jouw geld en Mijn geld.

En zou ik het niet kunnen. Want hoe kunnen we waarde in godsnaam aan een cijfer ophangen?


Wie het weet mag het zeggen. En dat is precies wat ik zie gebeuren. Experts spreken over marktconforme bedragen en marktconforme lonen en marktconforme bonussen. Maar conform wat? Ik heb geen idee wat conform is, laat staan waar conform aan zou moeten conformeren. Zij die het weten weten het. Denken ze. Volgens mij. Maar is het meer dan een idee? Toveren met natte vingers?

Ik zie niet hoe we de vruchten van onze arbeid kunnen meten. De enige meetbare vruchten die ik zie zijn eetbare vruchten. En zelfs díe zie ik niet. Want de ene appel is de andere niet

De ene boer sproeit wekelijks veertig uur lang pesticides op zijn appels; de ander investeert tien uur per week in een natuurlijk eco-systeem waar pesticides overbodig zijn. De ene boer verspilt water, put de grond uit en vernietigt biodiversiteit; de ander creëert een natuurlijke waterkringloop, verrijkt de grond, stimuleert biodiversiteit... en produceert minder appels. Welke boer is het meest productief? Welke appel is het meeste waard?


Hoe eerlijk ik er naar probeer te kijken, ik zie in geld gewoon geen graadmeter. Waarde laat zich niet meten. Waarde ruiken we, proeven we, zien we, vóelen we — allemaal op onze eigen unieke manier. Lekker, mooi, goed en wow is voor iedereen anders.

Maar stel, gewoon voor de grap: waarde is objectief meetbaar. Dan nóg — ik vind dit steeds leuker worden — raak ik in de war van 'mijnmans' en 'andermans'.

Want is de aarde waar ik tomaten op laat groeien van mij? Is de regen die 'mijn' tomatenplanten voedt van mij? Zijn de zonnestralen die 'mijn' tomaten nodig hebben van mij?

Zeggen dat ik met gebruik van andermans geld leef is hetzelfde als zeggen: 'Je leeft met gebruik van andermans grond' of 'je ademt met gebruik van andermans lucht'.

Volgens mij is de aarde van niemand. Net als technologie en cultuur. Alle creatie is afhankelijk van een gift. Alles wat er nu is danken wij aan moeder aarde en aan onze gezamenlijke voorouders. Wij kunnen er waarde aan toevoegen of van afbreken. En ook dat vermogen is ons ook gegeven, net als leven. Hoe kunnen wij dan spreken over 'onze' grond, 'onze' gereedschappen, 'onze' creatie?

Nou ja, simpel: door het te doen. Eigendom, intellectueel of niet, is net als geld een afspraak: hij of zij mag zus en zo met dit of dat. Nou is er niks mis met een afspraak. Behalve wanneer 'meer voor jou is minder voor mij'. Dan spreken we automatisch van 'dit is van mij en niet voor jou'.

Ooh en Peter, als we die angst durven aankijken, durven zien dat 'ie niet reëel is, onze ogen openen voor de overvloed die ons toevalt, hebben we eigendom dan nog nodig?

Ik zie een hele andere wereld. Een wereld waarin wij niet bezitten maar beheren. Wij dragen tijdelijk zorg voor een deel van het geschenk dat leven heet. Het enige dat wij 'hebben' is een keuze: gaan we negatief of positief doen? Gaan we vanuit angst of vanuit liefde handelen? En het enige dat we kunnen nemen is verantwoordelijkheid.
    
Dit doet me denken aan een Indiaans gezegde dat ik bij Monica in Schotland aan de muur zie hangen:

Wij erven de aarde niet van onze voorouders,
wij lenen haar van onze kinderen

Peter, ik schrijf deze brief ruim een jaar na onze ontmoeting pas af. Ik weet niet of jij 'em ooit leest, maar mocht je al lezend denken dat ik je de les wil lezen: dat is niet waarom ik je schrijf. Ik wil je danken, nogmaals. Je spreekt je uit, lekker duidelijk, zonder voorzichtig gelul. Moet je kijken wat jouw eerlijkheid aan stof doet opwaaien!

Misschien vind je dat ik rechtlul wat krom is. Nou, dat vind ik ook. En ik word er enthousiast van, rechtlullen wat ik krom vind. Want als CD van mij niet meer van mij is, en wij de boel durven omdraaien, zie ik zóveel leuke dingen gebeuren...

'Mijn' hart springt op z'n kop.


N.B.: Ik besef dat ik van een generatie ben voor wie CD geen uitleg behoeft. Mocht je die uitleg wél behoeven: CD staat voor 'Compact Disc'. De eerste compact discs kwamen eind jaren '80 (van de twintigste eeuw) de markt op. Het zijn ronde schijfjes die muziek bevatten, of digitale bestanden, of een computerspel. We stoppen ze meestal in een zogenaamde 'CD-speler'. Of in een computer. Maar nieuwere computers doen al niet meer aan CD's. Dus misschien heb jij nog nooit een CD gezien. Of gehoord.